Zenbat balio du? Precios y cantidaes
Pa entrugar precios n’euskera y entender lo que te dicen al cobrar, necesites dos coses: la fórmula Zenbat balio du? y los númberos hasta 100. El sistema de númberos del euskera ye vixesimal (afítase en grupos de 20), asina qu’esixe un poco de costume.
La entruga clave
| Euskera | Asturianu |
|---|---|
| Zenbat balio du? | ¿Cuánto cuesta? |
| Zenbat da? | ¿Cuánto ye? |
| Zenbat dira denera? | ¿Cuánto ye en total? |
| Pagatu daiteke? | ¿Pue pagase? (pidir la cuenta) |
Zenbat ye “cuánto / cuántos” — yá lu viesti con Zenbat urte dituzu? (“¿Cuántos años tienes?”). Balio = “val / cuesta”.
Númberos hasta 20 (recordatoriu)
Yá viesti los del 1 al 10 na unidá de la familia. Equí los del 11 al 20:
| Númberu | Euskera |
|---|---|
| 11 | hamaika |
| 12 | hamabi (hamar + bi) |
| 13 | hamahiru |
| 14 | hamalau |
| 15 | hamabost |
| 16 | hamasei |
| 17 | hamazazpi |
| 18 | hemezortzi |
| 19 | hemeretzi |
| 20 | hogei |
Del 12 al 17, fíxate cómo ye hamar (“diez”) + el díxitu: hamabi = “diez-dos” = doce. Hamaika (11) y hemezortzi/hemeretzi (18, 19) son irregulares.
Les decenes: el sistema vixesimal
Equí ta la sorpresa del euskera. Les decenes cuéntense en grupos de 20:
| Númberu | Euskera | Lóxica |
|---|---|---|
| 20 | hogei | base |
| 30 | hogeita hamar | ”20 y 10” |
| 40 | berrogei | ”doble 20” (ber- = doble) |
| 50 | berrogeita hamar | ”doble 20 y 10” |
| 60 | hirurogei | ”tres 20” (hiru = tres) |
| 70 | hirurogeita hamar | ”tres 20 y 10” |
| 80 | laurogei | ”cuatro 20” |
| 90 | laurogeita hamar | ”cuatro 20 y 10” |
| 100 | ehun | base |
Pa los númberos intermedios, sigues la mesma lóxica: 25 = hogeita bost (“20 y 5”), 67 = hirurogeita zazpi (“tres 20 y 7”). Cuesta al principiu; cola práctica del bar y los precios sal solo.
Dicir un preciu
| Preciu | Euskera |
|---|---|
| 1 € | euro bat |
| 2 € | bi euro |
| 1,50 € | euro bat eta berrogeita hamar / euro eta erdi |
| 3 € | hiru euro |
| 25 € | hogeita bost euro |
Fíxate qu’euro nun lleva la
-acuando va precedíu d’un númberu (igual qu’en bi anaia, “dos hermanos”). Les cantidaes exactes en céntimos dícense como n’asturianu: hiru euro eta berrogeita hamar zentimo (3,50 €).
Mercar dellos elementos
Cuando pides más d’unu, recuerda usar ditut o ditugu en cuenta de dut/dugu:
- Bi kafe hartuko ditut. — Tomaré dos cafés.
- Hiru ogitarteko hartuko ditugu. — Tomaremos tres bocadiellos.
Axetivos pa falar de precios
- garesti — caru (tamién garestia con artículu)
- merke — baratu (merkea con artículu)
- doan — de baldre
Hau oso garestia da! — ¡Esto ye perbaratu… digo, percaru! Bilbon kafea merkea da. — En Bilbo el café ye baratu.
Mini-diálogu
— Kafe hutsa eta ogitarteko bat. Zenbat balio du denera?
Un café solu y un bocadiellu. ¿Cuánto ye en total?
— Lau euro eta berrogeita hamar.
Cuatro euros con cincuenta.
— Tori, bost euro.
Toma, cinco euros.
— Eskerrik asko, eta hementxe duzu bueltakoa.
Gracies, y equí tienes la vuelta.
Ejercicios
"Zenbat balio du?" significa…
¿Cómo se diz "venti" n'euskera?
Cuesta 3 euros = euro balio du.
Tomaré dos cafés = Bi kafe .