Posicions espaciaus (deuant, darrèr, ath costat…)

Un còp sabes díder “ei en X”, eth pas que ven ei díder a on exactament: dessús, dejós, ath costat, darrèr… En euskera aguestes posicions se bastissen tostemp damb eth patron plaça de referéncia + posicion.

Es posicions basiques

Euskera	Occitan
aurrean	deuant
atzean	darrèr
ondoan	ath costat
gainean	dessús, sus
azpian	dejós
artean	entre
ezkerrean	a man esquèrra
eskuinean	a man dreta
barruan	laguens
kanpoan	dehòra
erdian	en miei, en centre

Coma bastir-les: -(r)en + posicion

Era formula basica ei (referéncia)-(r)en + posicion. Era referéncia pren eth genitiu -(r)en (çò que vau “deth/dera” en occitan):

Euskera	Occitan (literau)
mahaiaren gainean	dessús dera taula (lit. “dera taula, dessús”)
etxearen aurrean	deuant dera casa
elizaren atzean	darrèr dera glèisa
parkearen ondoan	ath costat deth parc
kutxaren barruan	laguens dera caisha
bi mendien artean	entre dus monts

Patron: era referéncia va prumèr, dempús era posicion. Ei exactament ath revèrs qu’en occitan.

Exemples complets

• Liburua mahaiaren gainean dago. — Eth libe ei dessús dera taula.
• Katua aulkiaren azpian dago. — Eth gat ei dejós dera cadièra.
• Eliza plazaren erdian dago. — Era glèisa ei en centre dera plaça.
• Botika eskolaren ondoan dago. — Era farmàcia ei ath costat dera escòla.
• Ni Maiteren eta Anaren artean nago. — Jo sò entre Maite e Ana.

Advèrbis de plaça: hemen / hor / han

Entà senhalar de forma rapida i a tres advèrbis — e, atencion, son tres distàncies, non pas dues coma en occitan:

Euskera	Occitan	Quan
hemen	ací	a costat deth parlaire
hor	aquiu	a costat der escotaire
han	ailà	luenh des dus

Aguesti tres advèrbis se corresponen damb es demostratius hau / hori / hura e damb es sues formes locatives longues honetan / horretan / hartan (“en aguest / en aqueth / en aqueth d’ailà”).

Exemples rapids:

• Hemen taberna bat dago. — Ací i a un bar.
• Hor parkea dago. — Aquiu ei eth parc.
• Han dago euskaltegia. — Er euskaltegi ei ailà.

Mini-convèrsa: jogar a s’amagar

— Pilota mahaiaren azpian dago? — Era pilòta ei dejós dera taula?

— Ez, pilota ez dago mahaiaren azpian. — Non, era pilòta non ei dejós dera taula.

— Aulkiaren atzean dago? — Ei darrèr dera cadièra?

— Bai, hor dago! — Òc, aquiu ei!

Truc: totes es posicions pòrten ja eth sufix -an incorporat (aurr-ean, atz-ean, azp-ian…). Non as de híger arren mès.