Posicions espaciaus (davant, darrèr, ath costat…)

Un còp sabs díder “ei en X”, eth següent pas ei díder a on exactament: dessús, dejós, ath costat, darrèr… En basc aguestes posicions se bastissen tostemp damb eth patron lòc de referéncia + posicion.

Es posicions basiques

Basc	Aranés
aurrean	davant
atzean	darrèr
ondoan	ath costat
gainean	dessús, sus
azpian	dejós
artean	entre
ezkerrean	ara quèrra
eskuinean	ara dreta
barruan	laguens
kanpoan	dehòra
erdian	en miei, en centre

Com bastir-les: -(r)en + posicion

Era formula basica ei (referéncia)-(r)en + posicion. Era referéncia pren eth genitiu -(r)en (çò que vau “de/dera” en aranés):

Basc	Aranés (literau)
mahaiaren gainean	dessús dera taula (lit. “dera taula, dessús”)
etxearen aurrean	davant dera casa
elizaren atzean	darrèr dera glèisa
parkearen ondoan	ath costat deth parc
kutxaren barruan	laguens dera caisha
bi mendien artean	entre dues montanhes

Patron: era referéncia va prumèr, demús era posicion. Ei exactament ath revèrs que er aranés.

Exemples complets

• Liburua mahaiaren gainean dago. — Eth libre ei dessús dera taula.
• Katua aulkiaren azpian dago. — Eth gat ei dejós dera cadira.
• Eliza plazaren erdian dago. — Era glèisa ei en centre dera plaça.
• Botika eskolaren ondoan dago. — Era farmacia ei ath costat dera escòla.
• Ni Maiteren eta Anaren artean nago. — Jo soi entre Maite e Ana.

Advèrbis de lòc: hemen / hor / han

Entà senhalar de forma rapida i a tres advèrbis — e, atencion, son tres distàncies, non dues coma en aranés:

Basc	Aranés	Quan
hemen	ací	près de qui parla
hor	aí	près de qui escote
han	alià	luenh des dus

Aguesti tres advèrbis se corresponen damb es demostratius hau / hori / hura e damb es sues formes locatives longues honetan / horretan / hartan (“en aguest / en aguest / en aqueth”).

Exemples rapids:

• Hemen taberna bat dago. — Ací i a un bar.
• Hor parkea dago. — Aí ei eth parc.
• Han dago euskaltegia. — Er euskaltegi ei alià.

Mini-conversacion: jogar a amagar

— Pilota mahaiaren azpian dago? — Era pelòta ei dejós dera taula?

— Ez, pilota ez dago mahaiaren azpian. — Non, era pelòta non ei dejós dera taula.

— Aulkiaren atzean dago? — Ei darrèr dera cadira?

— Bai, hor dago! — Óc, aí ei!

Truc: totes es posicions pòrten ja eth sufix -an incorporat (aurr-ean, atz-ean, azp-ian…). Non as d’ahíger arren mès.