Położenie w przestrzeni (przed, za, obok…)

Gdy już umiesz powiedzieć “jest w X”, kolejnym krokiem jest powiedzenie gdzie dokładnie: na, pod, obok, za… W języku baskijskim te położenia tworzy się zawsze według wzoru punkt odniesienia + położenie.

Podstawowe położenia

Euskera	Polski
aurrean	przed
atzean	za
ondoan	obok
gainean	na, ponad
azpian	pod
artean	między
ezkerrean	po lewej
eskuinean	po prawej
barruan	wewnątrz
kanpoan	na zewnątrz
erdian	pośrodku, w centrum

Jak je tworzyć: -(r)en + położenie

Podstawowy wzór to (odniesienie)-(r)en + położenie. Odniesienie przyjmuje dopełniacz -(r)en (to, co odpowiada polskiemu “czyj/czego”):

Euskera	Polski (dosłownie)
mahaiaren gainean	na stole (dosł. “stołu, na”)
etxearen aurrean	przed domem
elizaren atzean	za kościołem
parkearen ondoan	obok parku
kutxaren barruan	wewnątrz pudełka
bi mendien artean	między dwiema górami

Wzór: odniesienie idzie najpierw, a potem położenie. To dokładnie odwrotnie niż w języku polskim.

Pełne przykłady

• Liburua mahaiaren gainean dago. — Książka jest na stole.
• Katua aulkiaren azpian dago. — Kot jest pod krzesłem.
• Eliza plazaren erdian dago. — Kościół jest pośrodku placu.
• Botika eskolaren ondoan dago. — Apteka jest obok szkoły.
• Ni Maiteren eta Anaren artean nago. — Ja jestem między Maite a Aną.

Przysłówki miejsca: hemen / hor / han

Aby szybko coś wskazać, są trzy przysłówki — i uwaga, to są trzy odległości, a nie dwie jak w języku polskim:

Euskera	Polski	Kiedy
hemen	tu	blisko mówiącego
hor	tam (obok ciebie)	blisko słuchacza
han	tam (daleko)	daleko od obojga

Te trzy przysłówki odpowiadają zaimkom wskazującym hau / hori / hura oraz ich długim formom miejscownikowym honetan / horretan / hartan (“w tym / w tamtym (obok ciebie) / w tamtym (daleko)”).

Szybkie przykłady:

• Hemen taberna bat dago. — Tu jest bar.
• Hor parkea dago. — Tam (obok ciebie) jest park.
• Han dago euskaltegia. — Euskaltegi jest tam (daleko).

Mini-rozmowa: zabawa w chowanego

— Pilota mahaiaren azpian dago? — Czy piłka jest pod stołem?

— Ez, pilota ez dago mahaiaren azpian. — Nie, piłki nie ma pod stołem.

— Aulkiaren atzean dago? — Czy jest za krzesłem?

— Bai, hor dago! — Tak, tam jest!

Trik: wszystkie położenia mają już wbudowany przyrostek -an (aurr-ean, atz-ean, azp-ian…). Nie musisz nic więcej dodawać.