Położenia w przestrzeni (przed, za, obok…)

Gdy już umiesz powiedzieć “jest w X”, kolejnym krokiem jest powiedzenie, gdzie dokładnie: na, pod, obok, za… W języku baskijskim te określenia miejsca tworzy się zawsze według wzoru punkt odniesienia + położenie.

Podstawowe określenia miejsca

Euskera	Polski
aurrean	przed
atzean	za
ondoan	obok
gainean	na, nad
azpian	pod
artean	pomiędzy
ezkerrean	na lewo
eskuinean	na prawo
barruan	w środku
kanpoan	na zewnątrz
erdian	pośrodku, w centrum

Jak je tworzyć: -(r)en + położenie

Podstawowy wzór to (punkt odniesienia)-(r)en + położenie. Punkt odniesienia przyjmuje dopełniacz (genitivus) -(r)en (co odpowiada polskiemu dopełniaczowi, np. “stołu”, “domu”):

Euskera	Polski (dosłownie)
mahaiaren gainean	na stole (dosł. “stołu, na”)
etxearen aurrean	przed domem
elizaren atzean	za kościołem
parkearen ondoan	obok parku
kutxaren barruan	w środku pudełka
bi mendien artean	pomiędzy dwiema górami

Schemat: najpierw punkt odniesienia, potem położenie. To dokładnie odwrotnie niż w języku polskim.

Pełne przykłady

• Liburua mahaiaren gainean dago. — Książka jest na stole.
• Katua aulkiaren azpian dago. — Kot jest pod krzesłem.
• Eliza plazaren erdian dago. — Kościół jest na środku placu.
• Botika eskolaren ondoan dago. — Apteka jest obok szkoły.
• Ni Maiteren eta Anaren artean nago. — Jestem między Maite a Aną.

Przysłówki miejsca: hemen / hor / han

Do szybkiego wskazywania służą trzy przysłówki — i uwaga, określają one trzy odległości, a nie dwie, jak w języku polskim:

Euskera	Polski	Kiedy
hemen	tutaj	blisko mówiącego
hor	tam (blisko ciebie)	blisko słuchacza
han	tam (daleko)	daleko od obojga

Te trzy przysłówki odpowiadają zaimkom wskazującym hau / hori / hura oraz ich dłuższym formom miejscownika honetan / horretan / hartan (“w tym / w tym / w tamtym”).

Szybkie przykłady:

• Hemen taberna bat dago. — Tutaj jest bar.
• Hor parkea dago. — Tam jest park.
• Han dago euskaltegia. — Tam jest euskaltegi.

Minidialog: zabawa w chowanego

— Pilota mahaiaren azpian dago? — Czy piłka jest pod stołem?

— Ez, pilota ez dago mahaiaren azpian. — Nie, piłka nie jest pod stołem.

— Aulkiaren atzean dago? — Czy jest za krzesłem?

— Bai, hor dago! — Tak, tam jest!

Wskazówka: wszystkie określenia miejsca mają już wbudowany sufiks -an (aurr-ean, atz-ean, azp-ian…). Nie musisz nic więcej dodawać.