Posiciones espaciales (delantre, detrás, al llau…)
Una vegada sabes dicir “ta en X”, el siguiente pasu ye dicir ónde exactamente: enriba, debaxo, al llau, detrás… En euskera estes posiciones constrúyense siempre col patrón llugar de referencia + posición.
Les posiciones básiques
| Euskera | Asturianu |
|---|---|
| aurrean | delantre |
| atzean | detrás |
| ondoan | al llau |
| gainean | enriba, sobre |
| azpian | debaxo |
| artean | ente |
| ezkerrean | a la esquierda |
| eskuinean | a la drecha |
| barruan | dientro |
| kanpoan | fuera |
| erdian | nel mediu, nel centru |
Cómo construyiles: -(r)en + posición
La fórmula básica ye (referencia)-(r)en + posición. La referencia toma’l xenitivu -(r)en (lo que val “del/de la” n’asturianu):
| Euskera | Asturianu (lliteral) |
|---|---|
| mahaiaren gainean | enriba la mesa (lit. “de la mesa, enriba”) |
| etxearen aurrean | delantre de la casa |
| elizaren atzean | detrás de la ilesia |
| parkearen ondoan | al llau del parque |
| kutxaren barruan | dientro de la caxa |
| bi mendien artean | ente dos montes |
Patrón: la referencia va primero, dempués la posición. Ye xustamente al revés que l’asturianu.
Exemplos completos
- Liburua mahaiaren gainean dago. — El llibru ta enriba la mesa.
- Katua aulkiaren azpian dago. — El gatu ta debaxo la siella.
- Eliza plazaren erdian dago. — La ilesia ta nel centru de la plaza.
- Botika eskolaren ondoan dago. — La farmacia ta al llau de la escuela.
- Ni Maiteren eta Anaren artean nago. — Yo toi ente Maite y Ana.
Alverbios de llugar: hemen / hor / han
Pa señalar de forma rápida hai tres alverbios — y, güeyu, son tres distancies, non dos como l’asturianu:
| Euskera | Asturianu | Cuándo |
|---|---|---|
| hemen | equí | cerca del falante |
| hor | ehí | cerca del que escucha |
| han | ellí | lloñe de los dos |
Estos tres alverbios correspuéndense colos demostrativos hau / hori / hura y coles sos formes llocatives llargues honetan / horretan / hartan (“nesti / nesi / n’aquel”).
Exemplos rápidos:
- Hemen taberna bat dago. — Equí hai un chigre.
- Hor parkea dago. — Ehí ta’l parque.
- Han dago euskaltegia. — El euskaltegi ta ellí.
Mini-conversación: xugar a escondese
— Pilota mahaiaren azpian dago? — ¿La pelota ta debaxo la mesa?
— Ez, pilota ez dago mahaiaren azpian. — Non, la pelota nun ta debaxo la mesa.
— Aulkiaren atzean dago? — ¿Ta detrás de la siella?
— Bai, hor dago! — ¡Sí, ehí ta!
Trucu: toes les posiciones lleven yá’l sufixu
-anincorporáu (aurr-ean, atz-ean, azp-ian…). Nun tienes qu’amestar nada más.
Ejercicios
"El gatu ta debaxo la mesa" — la pallabra correuta ye:
¿Cómo se diz "delantre de la ilesia"?
Mahaiaren daude liburuak (los llibros tán enriba la mesa).
"Hemen", "hor", "han" signifiquen, respeutivamente: