Citas e compromisos (hitzorduak)

Unha axenda viva está chea de citas e compromisos. Esta lección ensínache a falar deles: ter unha cita, quedar con alguén, dicir se estás libre.

Vocabulario clave

Éuscaro	Galego
hitzordua	cita (acordo de hora con alguén)
bilera	reunión
errebisioa	revisión (médica, dental)
medikua	o médico
dentista	dentista
kontsulta	consulta

Ter unha cita ou reunión

Para “teño X” úsase o verbo ukan (dut, du, dugu, ...):

• Bilera dut. — Teño reunión.
• Hitzordua dut medikuarekin. — Teño cita co médico.
• Errebisioa du semearekin. — Ten revisión co seu fillo.

Se queres especificar a hora, simplemente a engades ao principio ou ao final: Bostetan bilera dut / Bilera dut bostetan.

Quedar con alguén — geratu + -ekin

Geratu significa “quedar(se)”, e combinado co sociativo -ekin (con):

Patrón	Exemplo	Galego
X-ekin geratu naiz	Egoitzekin geratu naiz	Quedei con Egoitz
X-ekin geratuko naiz	Egoitzekin geratuko naiz	Quedarei con Egoitz

O sufixo -ekin pégase ao nome. Se remata en consoante engádese -ekin: Mikel + ekin = Mikelekin, Maialenekin. Se remata en vogal engádese -rekin: Garazirekin, Anerekin.

Acordar a hora

Frases típicas para concretar:

• Zer ordutan geratuko gara? — A que hora quedamos?
• Bostetan ondo? — Ás cinco ben?
• Sei eta erdietan geratuko gara. — Quedaremos ás seis e media.
• Bederatziak aldera. — Sobre as nove.
• Hamabietan. — Ás doce.

Aldera = “arredor de”, “sobre”. Moi útil cando non queres comprometerte cunha hora exacta.

Aceptar e rexeitar

Si	Non / escusa
Bai, ondo!	Ezin dut, beste plan bat dut.
Ados!	Ezin dut, lanpetuta nago.
Ederki!	Ezin dut, beste afari bat dudalako.
Konforme!	Beste egun batean, mesedez.

Estar libre / ocupado

• Libre nago. — Estou libre.
• Ordu hori libre dut. — Teño esa hora libre.
• Lanpetuta nago. — Estou ocupado/a.
• Gauza asko egin behar ditut. — Teño moitas cousas que facer.

Mini-diálogo

— Aizu, kafe bat hartuko dugu bihar?

— Bai, oso ondo. Zer ordutan geratuko gara?

— Bostak aldera ondo?

— Ezin dut bostetan, dentista dut. Sei eta erdietan?

— Ederki, sei eta erdietan tabernan.

Dar escusas con -elako

Cando rexeitas algo, o natural é dar a razón co sufixo -elako (porque):

• Ezin dut, lan egin behar dudalako. — Non podo, porque teño que traballar.
• Ezin dut, gaixorik nagoelako. — Non podo, porque estou enfermo.
• Ezin dut, amarekin egon behar dudalako. — Non podo, porque teño que estar coa miña nai.

Nota cultural: nos euskaltegis e contornos formais resérvase hitzordua para citas concretas (médico, perruquería). Entre amigos é máis natural usar geratu + -ekin, sen a palabra hitzordua salvo que queiras subliñar que é algo formal.