Citacions e compromisi (hitzorduak)

Ua agenda viua ei plia de citacions e compromisi. Aguesta leçon te ensenhe a parlar-ne: auer ua citacion, quedar damb quauquarrés, díder se ès liure.

Vocabulari clau

Basc	Occitan
hitzordua	citacion (acòrd d’ora damb quauquarrés)
bilera	amassada
errebisioa	revision (medicau, dentau)
medikua	eth mètge
dentista	dentista
kontsulta	consulta

Auer ua citacion o amassada

Entà “è X” s’emplegue eth vèrb ukan (dut, du, dugu, ...):

• Bilera dut. — È amassada.
• Hitzordua dut medikuarekin. — È citacion damb eth mètge.
• Errebisioa du semearekin. — A revision damb eth sòn hilh.

Se vòs especificar era ora, simplament l’ahiges ath començament o ara fin: Bostetan bilera dut / Bilera dut bostetan.

Quedar damb quauquarrés — geratu + -ekin

Geratu vò díder “quedar(-se)”, e combinat damb eth sociatiu -ekin (damb):

Patron	Exemple	Occitan
X-ekin geratu naiz	Egoitzekin geratu naiz	È quedat damb Egoitz
X-ekin geratuko naiz	Egoitzekin geratuko naiz	Quedarè damb Egoitz

Eth sufix -ekin s’apègue ath nòm. Se s’acabe en consonanta s’ahig -ekin: Mikel + ekin = Mikelekin, Maialenekin. Se s’acabe en vocau s’ahig -rekin: Garazirekin, Anerekin.

Acordar era ora

Frases tipiques entà concretar:

• Zer ordutan geratuko gara? — A quina ora quedam?
• Bostetan ondo? — A cinc ores plan?
• Sei eta erdietan geratuko gara. — Quedaram a sies ores e mieja.
• Bederatziak aldera. — Tath entorn des nau.
• Hamabietan. — A dotze ores.

Aldera = “ar entorn de”, “tath entorn de”. Plan util quan non te vòs comprométer damb ua ora exacta.

Acceptar e refusar

Òc	Non / excusa
Bai, ondo!	Ezin dut, beste plan bat dut.
Ados!	Ezin dut, lanpetuta nago.
Ederki!	Ezin dut, beste afari bat dudalako.
Konforme!	Beste egun batean, mesedez.

Èster liure / ocupat

• Libre nago. — Sò liure.
• Ordu hori libre dut. — È aquera ora liura.
• Lanpetuta nago. — Sò ocupat/ada.
• Gauza asko egin behar ditut. — È fòrça causes a hèr.

Mini-dialòg

— Aizu, kafe bat hartuko dugu bihar?

— Bai, oso ondo. Zer ordutan geratuko gara?

— Bostak aldera ondo?

— Ezin dut bostetan, dentista dut. Sei eta erdietan?

— Ederki, sei eta erdietan tabernan.

Dar excuses damb -elako

Quan refuses quauquarren, çò de naturau ei dar era rason damb eth sufix -elako (perque):

• Ezin dut, lan egin behar dudalako. — Non poish, perque è de trabalhar.
• Ezin dut, gaixorik nagoelako. — Non poish, perque sò malaut.
• Ezin dut, amarekin egon behar dudalako. — Non poish, perque è d’èster damb era mia mair.

Nòta culturau: enes euskaltegis e entorns formaus se reserve hitzordua entàs citacions concretes (mètge, perruquèria). Entre amics ei mès naturau emplegar geratu + -ekin, sense era paraula hitzordua sonque se vòs soslinhar qu’ei quauquarren formau.