Cites y compromisos (hitzorduak)
Una axenda viva ta enllena de cites y compromisos. Esta lleición enséñate a falar d’ellos: tener una cita, quedar con daquién, dicir si tas llibre.
Vocabulariu clave
| Euskera | Asturianu |
|---|---|
| hitzordua | cita (alcuerdu d’hora con daquién) |
| bilera | reunión |
| errebisioa | revisión (médica, dental) |
| medikua | el médicu |
| dentista | dentista |
| kontsulta | consulta |
Tener una cita o reunión
Pa “tengo X” úsase’l verbu ukan (dut, du, dugu, ...):
- Bilera dut. — Tengo reunión.
- Hitzordua dut medikuarekin. — Tengo cita col médicu.
- Errebisioa du semearekin. — Tien revisión col so fíu.
Si quies especificar la hora, namái la amiestes al principiu o al final: Bostetan bilera dut / Bilera dut bostetan.
Quedar con daquién — geratu + -ekin
Geratu significa “quedar(se)”, y combináu col sociativu -ekin (con):
| Patrón | Exemplu | Asturianu |
|---|---|---|
| X-ekin geratu naiz | Egoitzekin geratu naiz | Quedé con Egoitz |
| X-ekin geratuko naiz | Egoitzekin geratuko naiz | Quedaré con Egoitz |
El sufixu
-ekinapégase al nome. Si acaba en consonante amiéstase -ekin: Mikel + ekin = Mikelekin, Maialenekin. Si acaba en vocal amiéstase -rekin: Garazirekin, Anerekin.
Alcordar la hora
Frases típiques pa concretar:
- Zer ordutan geratuko gara? — ¿A qué hora quedamos?
- Bostetan ondo? — ¿A les cinco bien?
- Sei eta erdietan geratuko gara. — Quedaremos a les seis y media.
- Bederatziak aldera. — Sobre les nueve.
- Hamabietan. — A les doce.
Aldera = “alredor de”, “sobre”. Bien útil cuando nun quies comprometete con una hora esauta.
Aceutar y refugar
| Sí | Non / escusa |
|---|---|
| Bai, ondo! | Ezin dut, beste plan bat dut. |
| Ados! | Ezin dut, lanpetuta nago. |
| Ederki! | Ezin dut, beste afari bat dudalako. |
| Konforme! | Beste egun batean, mesedez. |
Tar llibre / ocupáu
- Libre nago. — Toi llibre.
- Ordu hori libre dut. — Tengo esa hora llibre.
- Lanpetuta nago. — Toi ocupáu/ada.
- Gauza asko egin behar ditut. — Tengo munches coses que facer.
Mini-diálogu
— Aizu, kafe bat hartuko dugu bihar?
— Bai, oso ondo. Zer ordutan geratuko gara?
— Bostak aldera ondo?
— Ezin dut bostetan, dentista dut. Sei eta erdietan?
— Ederki, sei eta erdietan tabernan.
Dar escuses con -elako
Cuando refugues daqué, lo natural ye dar la razón col sufixu -elako (porque):
- Ezin dut, lan egin behar dudalako. — Nun puedo, porque tengo que trabayar.
- Ezin dut, gaixorik nagoelako. — Nun puedo, porque toi malu.
- Ezin dut, amarekin egon behar dudalako. — Nun puedo, porque tengo que tar cola mio madre.
Nota cultural: nos euskaltegis y entornos formales resérvase hitzordua pa cites concretes (médicu, peluquería). Ente amigos ye más natural usar geratu + -ekin, ensin la palabra hitzordua sacante que quieras destacar que ye daqué formal.
Ejercicios
"Quedo con Mikel mañana" dizse…
"Tengo reunión a les cinco" =…
"¿A qué hora quedamos?" = ordutan geratuko gara?
"Sobre les nueve" = Bederatziak