Com ei per laguens (izaera)

Après de descríuer com ei ua persona fisicament, çò naturau ei explicar com ei per laguens: eth sòn caractèr, era sua manèra d’èster. En basc, aguesti adjectius tanben se bastissen damb izan + adjectiu + -a, ath madeish que es fisics.

Vocabulari basic de caractèr

Es adjectius vien quasi tostemp per parelhes d’opausadi:

Euskera	Aranés	Contràri
alaia	alegre	triste (triste — mès atencion, açò ei un estat)
jatorra	simpatic, agradable	—
atsegina	amable, agradable	—
ona	bon	txarra (maishant)
isila	calhat	berritsua (parlaire)
lasaia	tranquille	urduria (nerviós)
langilea	trabalhador	alferra (mandrós, pigre)
ausarta	valent	beldurtia (medrós)
zintzoa	formau, onrat	bihurria (trast, esverat)
serioa	seriós	—
lotsatia	timid	—
bikaina	excellent, estupend	—

Fòrça d’aguesti adjectius deriven d’un substantiu + sufix. Per exemple, langile ven de lan (“trabalh”); beldurti ven de beldur (“paur”). Non cau qu’aprengues era logica intèrna en A1, mès t’ajudarà a memorizar.

Estructura: ath madeish qu’es fisics

• Maialen oso alaia da. — Maialen ei fòrça alegre.
• Egoitz isila eta serioa da. — Egoitz ei calhat e seriós.
• Gu langileak gara. — Nosati èm trabalhadors.
• Haiek bihurriak dira. — Eri son trasts.
• Ni ez naiz oso lotsatia. — Jo non soi fòrça timida.

Encadenar diuèrsi adjectius

Ua manèra fòrça naturau de presentar a ua persona ei díder 3-4 trèits seguits. Eth basc ac hè damb era conjoncion eta (“e”) sonque abans deth darrèr:

Nire arreba alaia, jatorra eta langilea da.

Ma sòr ei alegre, simpatica e trabalhadora.

”Oso” e “nahiko” entà matisar

• oso alaia → fòrça alegre
• nahiko isila → pro calhada
• ez oso urduria → non fòrça nerviosa
• ez zara batere alferra → non ès gota mandrosa (batere renforce era negacion)

Exemple complet

Nire ama oso jatorra eta atsegina da. Lasaia da, baina nire aita urduria da. Anaia bihurri samarra da, baina ni zintzoa naiz!

Ma maire ei fòrça simpatica e amable. Ei tranquille, mès mèn pair ei nerviós. Mèn frair ei pro trast, mès jo soi formau!