¿Cuándo? (noiz, bihar, etzi…)
Pa falar de planes hai que dominar los marcadores temporales. Equí tienes los del exe pasáu-presente-futuru y los más usaos pal futuru próximu.
L’exe básicu
| Euskera | Asturianu |
|---|---|
| atzo | ayeri |
| gaur | güei |
| bihar | mañana |
| etzi | pasáu mañana |
| etziluma / etzidamu | ”tres-pasáu mañana” (pocu usáu) |
Tres palabres curties (atzo, gaur, bihar) y etzi — con eso resuelves cuasi cualquier conversación cotidiana sobre feches.
Datorren (que vien)
Pa falar de “la próxima selmana”, “el próximu mes” úsase datorren + nome:
| Euskera | Asturianu |
|---|---|
| datorren astean | la selmana que vien |
| datorren astelehenean | el llunes que vien |
| datorren hilean | el mes que vien |
| datorren urtean | l’añu que vien |
Datorren significa “que vien” (ye la forma de relativu del verbu etorri, venir). Lo importante ye deprendelo como un bloque.
”Esti/esta” — hau / honetan
Pa “esta selmana”, “esta fin de selmana”:
- aste honetan — esta selmana
- asteburu honetan — esta fin de selmana
- hilabete honetan — esti mes
Otros marcadores clave
| Euskera | Asturianu |
|---|---|
| orain | agora |
| gero | llueu, dempués |
| lehen | enantes |
| gaur goizean | esta mañana |
| gaur arratsaldean | esta tarde |
| gaur gauean | esta nueche |
| bihar goizean | mañana pela mañana |
Goiza = mañana (parte del día). Bihar = mañana (día siguiente). Son dos palabres distintes, ¡nun les confundas!
Facer entrugues sobre’l tiempu
- Noiz? — ¿Cuándo?
- Noiz etorriko zara? — ¿Cuándo vendrás?
- Noiz egingo dugu afaria? — ¿Cuándo faremos la cena?
Exemplos en contestu
- Bihar mendira joango naiz. — Mañana diré al monte.
- Etzi euskara klasea dut. — Pasáu mañana tengo clase d’euskera.
- Datorren astean lan asko izango dut. — La selmana que vien tendré munchu trabayu.
- Asteburu honetan ez dut planik. — Esta fin de selmana nun tengo plan.
Nota cultural: n’euskera “mañana” como momentu del día ye goiza y “mañana” como día siguiente ye bihar. La frase bihar goizean (“mañana pela mañana”) xunta los dos. Nes primeres conversaciones ye bien frecuente fallar esti matiz, asina que convien afitalo dende’l principiu.
Ejercicios
"Mañana" n'euskera ye…
"Pasáu mañana" dizse…
"La selmana que vien" = astean.
"¿Cuándo vienes?" = zatoz?